Polacy wyżej oceniają swoją wiedzę o oszczędzaniu, wyzwaniem pozostają inwestycje

Najnowsze badanie "Poziom wiedzy ekonomicznej Polaków 2026" Warszawskiego Instytutu Bankowości i Fundacji GPW pokazuje, co i ile wiemy o finansach - zarówno własnych, jak i państwa. Wyniki ankiety zaprezentowali we wtorek na konferencji prasowej autorzy badania, jak i przedstawiciele zarządów Związku Banków Polskich i Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie.

Z badania wynika, że o ile wiedza Polaków na temat oszczędzania przestała być dzisiaj głównym wyzwaniem, o tyle niedostateczna znajomość makroekonomii i bardziej zaawansowanych form inwestowania pozostaje poważną barierą.

Prof. Katarzyna Sekścińska z Uniwersytetu Warszawskiego wskazała, omawiając wyniki badania, że trochę zmieniła się metodologia badania, z którego wyłączone zostały osoby w wieku emerytalnym. Mogło to - jej zdaniem - wpłynąć na pewne zmiany w postawach ankietowanych, w tym na większą deklarowaną skłonność do podejmowania ryzyka przy decyzjach inwestycyjnych.

"To, co mnie najbardziej uderzyło w tych wynikach to to, że aż 52 proc. nie stara się w żaden sposób zrozumieć mechanizmów rynku finansowego, nie weryfikuje też w żaden sposób informacji, które z tego obszaru do nich trafiają. Polacy najczęściej oceniają swoją wiedzę finansową jako przeciętną, ale w mojej ocenie jest to ocena przeszacowana - gdy pojawiają się bardziej konkretne pytania z obszaru rynków okazuje się, że ta wiedza jest dużo mniejsza" - powiedziała Katarzyna Sekścińska.

"Co trzeci marzący o inwestowaniu nie robi tego, bo blokują go niesprzyjające myśli wynikające z niewystarczającej wiedzy, braku poduszki finansowej oraz niesprzyjających postaw i przekonań" - dodała.

Poinformowała, że najniżej Polacy oceniają swoje kompetencje w obszarach przedsiębiorczości, rynku giełdowego oraz inwestowania. Najlepiej rozpoznawane są obligacje skarbowe i akcje, natomiast bardziej złożone produkty (np. ETF-y, opcje, kontrakty terminowe) są znacznie słabiej znane.

"Najwyżej oceniana jest wiedza dotycząca zarządzania budżetem domowym, oszczędzania oraz płatności bezgotówkowych" - powiedziała.

W podobnym tonie wypowiedział się członek zarządu GPW Michał Kobza.

"Polacy największą wiedzę mają w tych tematach, które dotykają ich na co dzień, problem zaczyna się wtedy, gdy przechodzimy do bardziej skomplikowanych narzędzi inwestycyjnych. Trzeba poszukać jak najwięcej punktów styku z Polakami, żeby w przystępny sposób opowiadać ich o tych bardziej złożonych produktach" - powiedział.

Wśród obaw związanych z inwestowaniem na GPW ankietowani wskazywali m.in.: brak wystarczającej wiedzy (36 proc.), obawa przed poniesieniem strat (31 proc.), ryzyko związane z inwestowaniem (28 proc.), brak wystarczającej poduszki finansowej (20 proc.).

Polacy najczęściej deklarują, że wiedzę ekonomiczną czerpią od ekspertów finansowych (47 proc.). Na kolejnych miejscach, z bardzo zbliżonymi wynikami, znajdują się rodzina i znajomi (38 proc.) oraz własne doświadczenie i intuicja (37 proc.).

Ponad połowa badanych (52 proc.) nie podejmuje aktywnych działań w celu pogłębiania wiedzy finansowej, korzystając głównie z przypadkowych źródeł informacji. Najmniejszą aktywność deklarują w obszarach związanych z kredytami i długami, inwestycjami, finansami publicznymi oraz przedsiębiorczością.

W opinii Tadeusza Białka, prezesa Związku Banków Polskich, brak wiedzy i świadomości Polaków dotyczących instrumentów rynku finansowego często prowadzi do narażania się na straty.

"Wciąż widać, że brak wiedzy ekonomicznej naraża Polaków na ryzyko. Istotne jest również, skąd czerpiemy tę wiedzę, niestety często są to wątpliwe źródła, które same nie mają odpowiedniej wiedzy, żeby móc ją przekazywać, a przez to wprowadzają odbiorców w błąd" - powiedział Białek.

Z badania wynika, że mniej niż połowa Polaków (41 proc., o 19 p.p. więcej niż rok wcześniej) czuje się dziś bezpiecznie finansowo, podczas gdy 24 proc. raczej lub zdecydowanie nie czuje się bezpiecznie. Osoby w wieku 46 lat i więcej oraz o średnim wykształceniu czują się nieco mniej bezpiecznie finansowo.

Poczucie bezpieczeństwa finansowego Polacy najczęściej wiążą ze stabilną sytuacją zawodową (49 proc.) oraz posiadaniem poduszki finansowej (41 proc.). Zadowalający poziom dochodów wskazuje co trzeci badany. Zdecydowanie rzadziej ankietowani zwracają uwagę na czynniki zewnętrzne takie jak poziom cen (20 proc.), kondycja krajowej gospodarki (18 proc.), czy sytuacja społeczna, polityczna i prawna w kraju (17 proc.).

Polacy najczęściej oszczędzają i inwestują na zabezpieczenie przyszłości i przygotowanie na emeryturę, a w przypadku oszczędzania także na wypoczynek i wyposażenie domu.

Badani postrzegają kompetencje finansowe jako równie istotne jak inne kluczowe umiejętności. Największą wagę przywiązują jednak do logicznego myślenia (31 proc.), samorozwoju (28 proc.) oraz efektywnej komunikacji i współpracy (26 proc.).

Poprawa wiedzy ekonomicznej kojarzona jest przede wszystkim ze zwiększeniem bezpieczeństwa finansowego, poprawą warunków życia oraz skuteczniejszym oszczędzaniem i inwestowaniem - tak uważa ponad 20 proc. badanych. Istotne są również praktyczne korzyści w zakresie zarządzania budżetem domowym i ochrony przed oszustwami (18 proc.). Znacznie rzadziej wskazywany jest wpływ wiedzy finansowej na aspekty psychiczne, zdrowotne i społeczne.

Badanie zostało zrealizowane w lutym 2026 roku na ogólnopolskim panelu badawczym Ariadna, metodą CAWI, na próbie 1099 osób. (PAP Biznes)

pr/ gor/