W 2026 roku Polska może pobić 20-letni rekord w budownictwie społecznym (opinia)

W opinii prof. Czerniaka w polityce mieszkaniowej nastąpiła zmiana kierunku - państwo odeszło od wspierania zakupów mieszkań własnościowych, natomiast do łask wraca budownictwo społeczne.

„To rezultat rosnącej presji społecznej, zwłaszcza ze strony młodych dorosłych, którzy borykają się z problemami mieszkaniowymi – wysokimi czynszami najmu, niską dostępnością kredytów czy brakiem miejsc w akademikach” - zauważył.

Czerniak zwrócił uwagę, że mamy do czynienia z trendem ogólnoeuropejskim, ponieważ zarówno Polska, jak również inne państwa UE wydają na zwiększenie dostępności mieszkań coraz większą część budżetów.

„W 2026 r. mamy szansę pobić rekord sprzed ponad 20 lat, kiedy do użytkowania oddano 7,2 tys. mieszkań” - stwierdził ekspert.

Jak dodał, w przyszłym roku najprawdopodobniej więcej będzie samych tylko mieszkań oddanych przez Towarzystwa Budownictwa Społecznego (TBS). Po doliczeniu lokali komunalnych liczba mieszkań oddanych w sektorze społecznym będzie jeszcze większa.

W ocenie Czerniaka zapał rządów do wspierania akumulacji majątku poprzez inwestowanie w mieszkania ostygł, kiedy w 2008 r. pękła bańka cenowa na rynkach mieszkaniowych wielu gospodarek wysoko rozwiniętych, co pociągnęło za sobą reperkusje społeczne i ekonomiczne.

„W Polsce dopiero wejście na rynek mieszkaniowy - chociaż powinno się raczej powiedzieć: chęć wejścia - kolejnego, urodzonego już po upadku komunizmu pokolenia, poruszyło pierwszy kamień, który wywołał lawinę zdarzeń" - powiedział.

"Młodzi ludzie, którzy po osiągnięciu dorosłości zderzyli się z szybkim wzrostem cen mieszkań i czynszów, będących skutkiem pandemicznych programów pomocowych, w tym zwłaszcza bezprecedensowego złagodzenia polityki pieniężnej, zaczęli domagać się czegoś, co byłoby nie do pomyślenia dla starszego pokolenia, czyli państwowej ingerencji w wolny rynek” - dodał.

Czerniak zwrócił uwagę, że trend uznawania mieszkalnictwa za temat polityczny był na tyle silny, że obecna szefowa Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen, podniosła postulat rozwiązania problemu mieszkaniowego w Europie w kampanii przed wyborami do europarlamentu w 2024 r., które wygrała.

Z kolei tuż przed świętami KE opublikowała Plan na Rzecz Dostępnego Mieszkalnictwa, czyli pierwszy zarys tego, jak mogłaby wyglądać wspólna europejska polityka mieszkaniowa. Mówi się w nim o lepszych regulacjach, wymianie dobrych praktyk, koordynacji działań, a także preferencyjnych pożyczkach na budownictwo społeczne.

„W Polsce poszliśmy o krok dalej. Od początku kadencji obecnego rządu zdecydowano się zwiększyć wydatki na politykę mieszkaniową. Po pierwszym falstarcie, czyli próbie reaktywacji programu dopłat do kredytów, strumień środków przekierowano na budownictwo społeczne, w tym zwłaszcza na społeczne budownictwo czynszowe” - zaznaczył.

W ocenie Czerniaka taka forma mieszkalnictwa jest efektywna, bo za tę samą kwotę można wybudować dwa razy więcej mieszkań w porównaniu z inwestycją w lokale komunalne.

„To rezultat połączenia komponentu grantowego z finansowaniem zwrotnym i zaangażowaniem oszczędności przyszłych najemców. Państwo płaci jedynie 45 proc. wartości inwestycji i daje dopłaty do oprocentowania kredytów, ale jedynie tych udzielanych Społecznym Inicjatywom Mieszkaniowym (SIM) lub Towarzystwom Budownictwa Społecznego (TBS). Reszta to finansowanie komercyjne oraz partycypacja najemcy” - wskazał.

Dodał, że dzięki temu można budować mieszkania dla grupy, która znajduje się w tzw. luce czynszowej, czyli o dochodach zbyt małych, żeby kupić lub wynająć mieszkanie na wolnym rynku, a jednocześnie zbyt dużych, żeby zakwalifikować się do pomocy, jaką stanowi przydział lokalu komunalnego czy socjalnego.

Według informacji przekazanych przez prof. Czerniaka, w 2025 r. liczba oddanych do użytkowania mieszkań w społecznym budownictwie czynszowym była największa od ponad 15 lat. W 2026 roku pieniędzy będzie więcej i według szacunku eksperta będzie on rekordowy.

„Mieszkań wybudowanych przez SIM i TBS będzie zapewne ponad 7 tysięcy, a tych komunalnych kolejne kilka tysięcy. To rezultat przeznaczenia aż 4 mld zł na Fundusz Dopłat, który dotuje gminy chcące budować mieszkania. Obecnie czekają one z gotowymi pozwoleniami na budowę na dodatkowe środki" - powiedział.

"Co więcej, wiele z nich ma zakontraktowanych głównych wykonawców i to budujących w nowoczesnej technologii prefabrykacji – ściany i inne komponenty powstają na linii produkcyjnej, a na miejscu są tylko składane jak klocki lego. W rezultacie każda taka inwestycja może być zrealizowana w kilka miesięcy od rozpoczęcia budowy” - dodał.

Do tego dojdzie uruchomienie finansowania budowy i remontów akademików oraz przyspieszone dotowanie z KPO inwestycji w efektywne energetycznie budynki wielorodzinne.

„Wszystko to sprawi, że mieszkań społecznych będzie rekordowo dużo, co ograniczy wzrost cen na rynku komercyjnym i pomoże, przynajmniej częściowo, zmniejszyć lukę czynszową” - podsumował ekspert.

Dr hab. Adam Czerniak, prof. SGH jest kierownikiem Zakładu Ekonomii Instytucjonalnej i Politycznej na Katedrze Ekonomii II w Kolegium Gospodarki Światowej SGH. Od listopada 2024 r. pełni stanowisko zastępcy prezesa Krajowego Zasobu Nieruchomości.

Więcej na ten temat w „Gazecie SGH Insight", która ukaże się drukiem w połowie stycznia i będzie dostępna na stronie https://gazeta.sgh.waw.pl/aktualny-numer. Polska Agencja Prasowa jest patronem medialnym 120-lecia Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. (PAP)

gkc/ drag/ pr/